Exercice 2 - Exercice 1

40 min
65
Encore un exercice à la démarche usuelle et "classique" sur cette thématique.
Soit (un)(u_n) une suite de nombres réels qui converge vers ℓ\ell.
Pour n⩾1n \geqslant 1, on pose :
vn=u1+u2+⋯+unnv_n = \dfrac{u_1 + u_2 + \cdots + u_n}{n}
Question 1

Montrez que la suite (vn)(v_n) est convergente, et converge vers ℓ\ell.

Correction
D'après l'énoncé, on sait que la suite (un)(u_n) converge. Soit ℓ∈R\ell \in \mathbb{R}.
Cette convergence se traduit par l'assertion :
∀ε>0,  ∃n0∈N,  n⩾n0   ⟹   ∣un−ℓ∣<ε\forall \varepsilon > 0, \,\, \exist n_0 \in \mathbb{N}, \,\, n \geqslant n_0 \,\,\, \Longrightarrow \,\,\, |u_n - \ell| < \varepsilon
On pose ε=ϵ2\varepsilon = \dfrac{\epsilon}{2}, avec ϵ∈R\epsilon \in \mathbb{R}. De fait, il existe un nombre entier naturel n0n_0, tel que ∣un−ℓ∣<ϵ2|u_n - \ell| <\dfrac{\epsilon}{2}.
On a alors :
vn−ℓ=vn−nℓn=u1+u2+⋯+unn−nℓn=u1+u2+⋯+un−nℓn=(u1−ℓ)+(u2−ℓ)+⋯+(un−ℓ)nv_n - \ell = v_n - \dfrac{n \ell}{n} = \dfrac{u_1 + u_2 + \cdots + u_n}{n} - \dfrac{n \ell}{n} = \dfrac{u_1 + u_2 + \cdots + u_n - n \ell}{n} = \dfrac{(u_1 - \ell) + (u_2 - \ell) + \cdots + (u_n - \ell)}{n}
Nous allons écrire ceci en faisant apparaitre l'entier n0n_0. On a :
vn−ℓ=(u1−ℓ)+(u2−ℓ)+⋯+(un0−ℓ)+⋯+(un−ℓ)nv_n - \ell = \dfrac{(u_1 - \ell) + (u_2 - \ell) + \cdots + (u_{n_0} - \ell) + \cdots + (u_n - \ell)}{n}
Donc :
∣vn−ℓ∣=∣(u1−ℓ)+(u2−ℓ)+⋯+(un0−ℓ)+⋯+(un−ℓ)n∣|v_n - \ell| = \left\vert \dfrac{(u_1 - \ell) + (u_2 - \ell) + \cdots + (u_{n_0} - \ell) + \cdots + (u_n - \ell)}{n} \right\vert
De fait :
∣vn−ℓ∣⩽∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯+∣un0−ℓ∣+⋯+∣un−ℓ∣n|v_n - \ell| \leqslant \dfrac{|u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots + |u_{n_0} - \ell| + \cdots + |u_n - \ell|}{n}
Soit :
∣vn−ℓ∣⩽∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯∣un0−1−ℓ∣n+∣un0−ℓ∣+⋯+∣un−ℓ∣n|v_n - \ell| \leqslant \dfrac{|u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots |u_{n_0 - 1 } - \ell|}{n} + \dfrac{|u_{n_0} - \ell| + \cdots + |u_n - \ell|}{n}
Soit encore :
∣vn−ℓ∣⩽∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯∣un0−1−ℓ∣n+ϵ2+⋯+ϵ2n|v_n - \ell| \leqslant \dfrac{|u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots |u_{n_0 - 1 } - \ell|}{n} + \dfrac{\dfrac{\epsilon}{2} + \cdots + \dfrac{\epsilon}{2}}{n}
Ce qui nous donne :
∣vn−ℓ∣⩽∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯∣un0−1−ℓ∣n+(n−n0+1)ϵ2n|v_n - \ell| \leqslant \dfrac{|u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots |u_{n_0 - 1 } - \ell|}{n} + \dfrac{(n-n_0+1)\dfrac{\epsilon}{2}}{n}
Cependant, on a :
(n−n0+1)ϵ2⩽nϵ2   ⟹(n−n0+1)ϵ2n⩽ϵ2(n-n_0+1)\dfrac{\epsilon}{2} \leqslant n\dfrac{\epsilon}{2} \,\,\, \Longrightarrow \dfrac{(n-n_0+1)\dfrac{\epsilon}{2}}{n} \leqslant \dfrac{\epsilon}{2}
Ce qui implique que :
∣vn−ℓ∣⩽∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯∣un0−1−ℓ∣n+(n−n0+1)ϵ2n⩽∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯∣un0−1−ℓ∣n+ϵ2|v_n - \ell| \leqslant \dfrac{|u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots |u_{n_0 - 1 } - \ell|}{n} + \dfrac{(n-n_0+1)\dfrac{\epsilon}{2}}{n} \leqslant \dfrac{|u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots |u_{n_0 - 1 } - \ell|}{n} + \dfrac{\epsilon}{2}
Posons A=∣u1−ℓ∣+∣u2−ℓ∣+⋯∣un0−1−ℓ∣∈RA = |u_1 - \ell| + |u_2 - \ell| + \cdots |u_{n_0 - 1 } - \ell| \in \mathbb{R}. On a alors :
∣vn−ℓ∣⩽An+ϵ2|v_n - \ell| \leqslant \dfrac{A}{n} + \dfrac{\epsilon}{2}
Comme on a lim⁡n⟶+∞An=0\displaystyle{\lim_{n \longrightarrow + \infty}} \dfrac{A}{n} = 0 cela signifie qu'il existe un certain nombre entier naturel n1n_1, plus grand ou égal à n0n_0 tel que An<ϵ2\dfrac{A}{n} < \dfrac{\epsilon}{2}. De fait cela nous permet d'écrire que :
∀n⩾n1,  An+ϵ2<ϵ2+ϵ2   ⟺   ∀n⩾n1,  An+ϵ2<ϵ\forall n \geqslant n_1, \,\, \dfrac{A}{n} + \dfrac{\epsilon}{2} < \dfrac{\epsilon}{2} + \dfrac{\epsilon}{2} \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \forall n \geqslant n_1, \,\, \dfrac{A}{n} + \dfrac{\epsilon}{2} < \epsilon
Ceci nous permet d'écrire que :
∀n⩾n1,  ∣vn−ℓ∣<ϵ\forall n \geqslant n_1, \,\, |v_n - \ell| < \epsilon.
On a adonc montrer que :
∀ϵ>0,  ∃n1∈N,  n⩾n1   ⟹   ∣vn−ℓ∣<ϵ\forall \epsilon > 0, \,\, \exist n_1 \in \mathbb{N}, \,\, n \geqslant n_1 \,\,\, \Longrightarrow \,\,\, |v_n - \ell| < \epsilon
Ceci prouve que la suite (vn)(v_n) est convergente et converge vers le réel ℓ\ell.

Signaler une erreur

Aide-nous à améliorer nos contenus en signalant les erreurs ou problèmes que tu penses avoir trouvés.

Connecte-toi ou crée un compte pour signaler une erreur.